Door Arlet Billiau

Enige tijd geleden schreef vrijwilligster Arlet Billiau een verhaal over de familie Landau. Samen met Sanford Pollock, een Amerikaanse nazaat van deze joodse familie uit Antwerpen, gaat ze op zoek naar de ontbrekende puzzelstukjes.

Wie waren de leden van de familie Landau alweer? En waar kwamen ze terecht? In het vorige artikel bleven enkele vragen onbeantwoord, zoals wanneer en waar Naftali Landau overleed en wat er gebeurde met Saul Landau, zijn oudste zoon? Arlet Billiau en Sanford Pollock sloegen de handen in elkaar en slaagden erin enkele vragen te beantwoorden.

Een kleine opfrissing:

• Naftali Landau: hoofd van het gezin. Gestorven in België voor WO II.
• Freide Landau is het kind uit het eerste huwelijk van Naftali Landau en Sophia Piller. Zij vertrok naar Amerika op 14-jarige leeftijd en huwde Abraham Peterseil. Dit koppel kreeg twee dochters: Ruth en Charlotte Peterseil. Sanford Pollock is de zoon van Charlotte en Charles Pollock.
• Saul Landau: 1ste zoon uit het 2de huwelijk van Naftali Landau en Ita Blum. Geen spoor van terug te vinden.
• Chaim Landau/Charles Landon: Is de 2de zoonen vertrekt in 1927 eveneens naar Amerika.
• Sara, Jozef en Simon Landau: de andere kinderen eindigen allemaal in een concentratiekamp tijdens WO II evenals de moeder: Ita Blum.

Sanford Pollock heeft de meeste open vragen kunnen aanvullen en hier is het resultaat.

Freide Landau

Dochter van Naftali Landau en Shifra Piller (Shifra is Hebreeuws voor Charlotte).

Shifra is gestorven in het kinderbed bij de geboorte van Freide op 4 juni 1891 te Podgorze, Polen.

Freide is op 31 juli 1905 met SS Astoria, aangekomen in New York. Zij heeft gelogen over haar leeftijd – 18 i.p.v. 15 jaar –om Amerika binnen te kunnen. Freide verbleef tot haar huwelijk bij haar nicht en haar man: Sali Piller en Kalman Schechter. Zij huwde op 19 maart 1912 op 20-jarige leeftijd Abraham Peterseil. Kalman was haar voogd. Freide is gestorven op 8 december 1960 (doodsoorzaak: maagkanker) en samen met haar man Abraham Peterseil, gestorven op 8 april 1956, begraven op het Beth Sholom Cemetery, Shaler Township, Pennsylvania.

Dankzij Sanford zijn er niet alleen documenten over Freide teruggevonden, maar ook foto’s en haar ketuba, het Joodse huwelijksdocument.

Naftali Landau

Ook over vader Naftali kwam nieuwe informatie boven water. In het eerste onderzoek was zijn sterfdatum onbekend. Sanford beschikte echter over een document waaruit bleek dat Naftali in België was overleden in 1929. In de tienjarige index van overlijdensakten uit Berchem (online sinds 2025) staat hij onder akte 273 van 1929. Daar weten we nog niet echt veel mee, dus zoeken we verder en komen uiteindelijk uit bij Machsike Hadass kerkhof te Putte, Nederland. Deze historische rustplaats is in 1907 aangekocht door de gelijknamige orthodox-joodse gemeente uit Antwerpen. In België worden graven geruimd na een bepaalde tijd en dat is in het Joodse geloof niet toegestaan.

We vinden hem park E rij 54 nr. 23. De grafsteen vertelt meer dan alleen zijn naam. Sanford Pollock heeft voor de vertaling gezorgd. De Hebreeuwse tekst beschrijft Naftali als een gelovig en zachtmoedig man en vermeldt dat hij afkomstig was uit Działoszyce, de plaats waar hij in 1866 was geboren. Ook staat er dat hij op 15 Sivan 5689 overleed. Die datum komt overeen met 23 juni 1929.

Monument / grafsteen voor een dierbare ziel

Klaagzang over de dood van een gelovig mens
Zijn vrouw en kinderen huilen rivieren om hem
Een (zuiver, rechtvaardig, eerlijk) zachtmoedig mens van licht
Allen die hem kenden, genoten van het werk van zijn handen
Laat het gezien worden dat zijn verlangen naar de hemel en zijn ontzag voor God zijn rijkdom waren
Moge de overledene Naftali rusten in vrede
Uit de stad Działoszyce zoon van Josef
Toen hij heenging, keerde zijn ziel terug naar zijn volk op 15 Sivan 5689

De tekst op de grafsteen bevat bovendien een bijzonder detail. De naam ‘Naftali’ is als een anagram in de tekst verwerkt: ‘Naftali’ is langs de rechterkant naar beneden toe gespeld, zodat de eerste regels met de bijbehorende letter beginnen. Aangezien Hebreeuws van rechts naar links loopt, gaat het om de bovenste zeven regels aan de rechterkant.

Saul Landau

Daar is hij dan: Park G Rij 71 Graf 31

Spijtig genoeg staat daar enkel een naam met datum van begrafenis op, zonder enige bijkomende informatie.

Saul Landau – 10 oktober 1926

Bij verdere navraag blijkt dat de boeken van voor WOII met alle bijkomende informatie over de overledenen verloren zijn geraakt. En toch staat hij niet in de overlijdensregisters van groot-Antwerpen noch Amsterdam. Dus moet hij elders gestorven zijn.

Zijn we dan wel zeker dat dit de juiste persoon is? Er zijn naamgenoten, maar bij nader onderzoek is daar niemand bij die in aanmerking komt. Dus ja: met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid is dit de Saul Landau die we zoeken.

Met oprechte dank aan Sanford Pollock voor zijn onschatbare bijdrage.